“วัฒนธรรมออนเซ็น” คืออะไร? ญี่ปุ่น ยามางาตะ และโอโนะงาวะ
- 投稿日:
- 2026年11月3日

สำหรับคนญี่ปุ่น ออนเซ็นเป็นมากกว่าที่อาบน้ำ ทุกวันนี้คนญี่ปุ่นกำลังกลับมาตระหนักถึงสิ่งนี้อีกครั้ง และอยากแบ่งปันวิธีการเพลิดเพลินกับออนเซ็นให้โลกได้รู้จัก ในฐานะส่วนหนึ่งของตัวตนของพวกเขา นั่นคือ “วัฒนธรรมออนเซ็น”
ในบทความนี้ เราจะมองวัฒนธรรมออนเซ็นจากสามมุม ได้แก่ ญี่ปุ่นทั้งประเทศ จังหวัดยามางาตะ และออนเซ็นโอโนะงาวะ เมืองน้ำพุร้อนที่โทฟุยะ เรียวกังตั้งอยู่
วัฒนธรรมออนเซ็นในญี่ปุ่น: เยียวยากายและใจด้วยของขวัญจากธรรมชาติ
ในเดือนพฤศจิกายน 2025 ญี่ปุ่นได้เลือก “วัฒนธรรมออนเซ็น” เป็นรายการที่จะเสนอขึ้นทะเบียนมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของยูเนสโก คาดว่าการพิจารณาจะมีขึ้นราวปี 2030
ผู้ที่ทำงานผลักดันการขึ้นทะเบียนนี้อธิบายวัฒนธรรมออนเซ็นไว้ว่า
“ธรรมเนียมทางสังคมที่หยั่งรากอยู่ในวิถีชีวิตของคนญี่ปุ่น คือการแช่ออนเซ็นซึ่งเป็นของขวัญจากธรรมชาติ เพื่อเยียวยากายและใจ”
ในญี่ปุ่นสมัยก่อน ออนเซ็นทำหน้าที่แทนโรงพยาบาล เมื่อผู้คนเจ็บป่วยหรือบาดเจ็บ พวกเขาจะไปพักที่เมืองออนเซ็นหลายวัน และแช่น้ำร้อนเพื่อรักษาตัว เรียกว่า “โทจิ”

โทจิไม่ได้มีไว้เพื่อรักษาโรคเท่านั้น หลังฤดูดำนาและฤดูเก็บเกี่ยวข้าว ชาวนาจะไปพักที่เมืองออนเซ็นเพื่อพักร่างกายที่เหนื่อยล้า พักผ่อนให้เต็มที่ก่อนจะป่วย นี่คือภูมิปัญญาของคนในอดีตที่เรียกว่าโทจิ
ออนเซ็นยังเป็นสถานที่ที่ทำให้ผู้คนได้พบปะกัน คนแปลกหน้าแช่น้ำเดียวกันแล้วเริ่มพูดคุยกัน ในญี่ปุ่นเรียกสิ่งนี้ว่า “ฮาดากะโนะสึกิไอ” หรือ “มิตรภาพแบบเปลือยกาย” หมายถึงการถอดตำแหน่งและสถานะออก แล้วพบกันอย่างเท่าเทียมในบ่อน้ำเดียวกัน
โรมโบราณก็มีวัฒนธรรมการมารวมตัวกันในน้ำร้อนเช่นกัน ชาวโรมันไปโรงอาบน้ำสาธารณะขนาดใหญ่ที่เรียกว่า “เทอร์เม” และพูดคุยกับเพื่อนขณะแช่น้ำ มังงะญี่ปุ่นเรื่อง “Thermae Romae” เป็นเรื่องราวของนักออกแบบโรงอาบน้ำจากโรมโบราณที่ย้อนเวลามายังออนเซ็นและโรงอาบน้ำสาธารณะของญี่ปุ่นยุคปัจจุบัน เรื่องนี้แสดงให้เห็นอย่างมีอารมณ์ขันว่าสองวัฒนธรรมนี้คล้ายกันเพียงใด แต่วัฒนธรรมการอาบน้ำของโรมันส่วนใหญ่ได้สูญหายไปเมื่อจักรวรรดิเสื่อมลง ในขณะที่วัฒนธรรมออนเซ็นของญี่ปุ่นได้สืบต่อในชีวิตประจำวันมาอย่างไม่ขาดสายกว่า 1,000 ปี นี่คือหนึ่งในจุดเด่นสำคัญของวัฒนธรรมออนเซ็นญี่ปุ่น
วัฒนธรรมออนเซ็นยังคงเติบโตอยู่จนถึงทุกวันนี้ หลังอาบน้ำ ผู้คนจะกิน “ซอฟต์ครีมโกะโทจิ” ไอศกรีมรสชาติประจำท้องถิ่น ผู้คนไปเยือนเมืองออนเซ็นเพื่อสนับสนุน “ออนเซ็นมุสึเมะ” ตัวละครที่สร้างขึ้นจากเมืองออนเซ็นทั่วญี่ปุ่น วิธีใหม่ ๆ ในการเพลิดเพลินกับออนเซ็นเหล่านี้ก็เป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมออนเซ็นญี่ปุ่นเช่นกัน
วัฒนธรรมออนเซ็นในยามางาตะ: จังหวัดที่มีออนเซ็นในทุกเมือง
ยามางาตะเป็นจังหวัดที่มีน้ำพุร้อนผุดขึ้นจากพื้นดินในทุกเมือง ทุกตำบล และทุกหมู่บ้าน ไม่ใช่แค่เมืองออนเซ็นที่มีชื่อเสียงเท่านั้น แต่เมืองเล็ก ๆ และหมู่บ้านก็มีออนเซ็นเป็นของตัวเอง
เมืองออนเซ็นแต่ละแห่งในยามางาตะมีเรื่องราวการกำเนิดเป็นของตัวเอง ตำนานมากมายเล่าถึงผู้คนที่เห็นนกกระเรียน เต่า หรือเหยี่ยวที่บาดเจ็บมารักษาบาดแผลในน้ำร้อน
| เมืองออนเซ็นหลัก | ความเป็นมา (รวมถึงตำนาน) | จุดเด่น |
|---|---|---|
| ออนเซ็นซาโอ (เมืองยามางาตะ) | เล่ากันว่าค้นพบเมื่อราว 1,900 ปีก่อน โดยคิบิโนะทากายุ ข้ารับใช้ของวีรบุรุษในตำนาน ยามาโตะ ทาเครุ | น้ำพุกำมะถันที่เป็นกรดสูง ฤดูหนาวมีสโนว์มอนสเตอร์ (ต้นไม้ที่ถูกน้ำแข็งเกาะ) และสกี |
| ออนเซ็นคามิโนยามะ (เมืองคามิโนยามะ) | เล่ากันว่าค้นพบในปี 1458 โดยพระเกสชู ผู้เห็นนกกระเรียนขาเจ็บหายดีในน้ำร้อน | ออนเซ็นในเมืองปราสาทและเมืองสถานีพักแรม มีบ่อแช่เท้ามากมาย |
| ออนเซ็นอากายุ (เมืองนันโย) | เล่ากันว่าค้นพบในปี 1093 โดยมินาโมโตะโนะโยชิสึนะ ชื่อ (แปลว่า “น้ำร้อนสีแดง”) มาจากน้ำที่กลายเป็นสีแดงด้วยเลือดของทหารที่บาดเจ็บ | บ่อน้ำร้อนของเจ้าแคว้นโยเนซาวะ เมืองแห่งไวน์และราเมง |
| ออนเซ็นฮิจิโอริ (หมู่บ้านโอคุระ) | มาจากตำนานพระชราที่รักษาข้อศอกที่หักในน้ำนี้เมื่อปี 807 | เมืองโทจิแบบดั้งเดิม มีชื่อเสียงด้านตลาดเช้า |
| ออนเซ็นเซมิ (เมืองโมงามิ) | เล่ากันว่าค้นพบในช่วงทศวรรษ 1180 โดยเบ็งเค ข้ารับใช้ของวีรบุรุษซามูไร มินาโมโตะโนะโยชิสึเนะ | ออนเซ็นริมแม่น้ำที่เกี่ยวข้องกับโยชิสึเนะและเบ็งเค |
| ออนเซ็นยุโนะฮามะ (เมืองสึรุโอกะ) | เล่ากันว่าค้นพบเมื่อราว 1,000 ปีก่อน เมื่อผู้คนเห็นเต่ากำลังรักษาบาดแผล | หันหน้าสู่ทะเลญี่ปุ่น ได้รับเลือกเป็นหนึ่งใน “100 จุดชมพระอาทิตย์ตกที่ดีที่สุดของญี่ปุ่น” |
| ออนเซ็นอัตสึมิ (เมืองสึรุโอกะ) | เล่ากันว่าเริ่มต้นเมื่อราว 1,000 ถึง 1,200 ปีก่อน จากนกกระเรียนที่มารักษาบาดแผล | เมืองออนเซ็นริมแม่น้ำ เดินเล่นระหว่างบ่อแช่เท้า |
| ออนเซ็นกินซัง (เมืองโอบานาซาวะ) | เล่ากันว่าค้นพบในต้นสมัยเอโดะ ใกล้กับเหมืองเงิน | เรียวกังไม้จากสมัยไทโชเรียงรายอยู่สองฝั่งแม่น้ำ |
| ออนเซ็นชิราบุ (เมืองโยเนซาวะ) | เล่ากันว่าค้นพบเมื่อราว 700 ปีก่อน เมื่อผู้คนเห็นเหยี่ยวลายจุดขาวกำลังรักษาบาดแผล | ออนเซ็นบนภูเขาที่ความสูงราว 900 m จากระดับน้ำทะเล มีบ่ออาบน้ำแบบน้ำตก |
| ออนเซ็นโอโนะงาวะ (เมืองโยเนซาวะ) | เล่ากันว่าค้นพบในปี 834 โดยกวีหญิงโอโนะโนะโคมาจิ | หมู่บ้านแห่งหิ่งห้อย ไข่ออนเซ็นและถั่วงอก |
เมื่อดูตารางนี้ ดูเหมือนว่าบุคคลมีชื่อเสียงของญี่ปุ่นในอดีตจะเก่งในการค้นพบน้ำพุร้อนอย่างน่าประหลาด ไม่ว่าจะเป็นข้ารับใช้ของยามาโตะ ทาเครุ ซามูไรตระกูลมินาโมโตะ เบ็งเค หรือโอโนะโนะโคมาจิ การส่งต่อ “อิวาเระ” หรือเรื่องเล่าความเป็นมาเหล่านี้อย่างทะนุถนอม ก็เป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมออนเซ็นญี่ปุ่นเช่นกัน อาจเรียกได้ว่าเป็นการสร้างแบรนด์มาตั้งแต่สมัยก่อน
ในยามางาตะ ออนเซ็นไม่ได้มีไว้สำหรับการท่องเที่ยวเท่านั้น ระหว่างทางกลับบ้านจากที่ทำงาน ผู้คนจะแวะโรงอาบน้ำสาธารณะในท้องถิ่นหรือออนเซ็นแบบไปเช้าเย็นกลับ คุยกับเพื่อนบ้าน แล้วจึงกลับบ้าน ออนเซ็นเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน
วัฒนธรรมออนเซ็นในโอโนะงาวะ: น้ำร้อนที่เมืองนี้ปกป้องไว้
ออนเซ็นโอโนะงาวะเป็นเมืองน้ำพุร้อนที่มีประวัติศาสตร์ 1,200 ปี ในเมืองโยเนซาวะ จังหวัดยามางาตะ เล่ากันว่าโอโนะโนะโคมาจิ กวีหญิงสมัยเฮอัน ล้มป่วยระหว่างเดินทางไปเยี่ยมบิดา และหายป่วยด้วยน้ำร้อนแห่งนี้ ยังมีบันทึกว่าไดเมียวดาเตะ มาซามุเนะ มาทำโทจิที่นี่ในสมัยเซ็งโงกุ หลังจากกระดูกหักเพราะตกจากหลังม้า ในสมัยเอโดะ อุเอสึงิ โยซัง เจ้าแคว้นโยเนซาวะผู้ปราดเปรื่อง ได้ทำเกลือจากน้ำพุร้อนของโอโนะงาวะ ในโยเนซาวะซึ่งอยู่ห่างไกลจากทะเล เกลือเป็นของล้ำค่ามาก ปัจจุบันที่นี่เป็นเมืองเล็ก ๆ ที่มีที่พัก 13 แห่ง ซึ่งคุณสามารถเดินเที่ยวชมได้
น้ำของโอโนะงาวะคือน้ำฝนที่ตกลงบนภูเขาอาซึมะ ไหลผ่านใต้ดินราว 40 ปี รับแร่ธาตุ แล้วผุดขึ้นมาเป็นน้ำพุร้อน น้ำมีสภาพเป็นกลาง อ่อนโยนต่อผิว มีรสเค็มเล็กน้อย และยังสามารถดื่มได้ด้วย
โรงอาบน้ำสาธารณะของโอโนะงาวะ “อามายุ” และ “ทากิยุ” ดูแลโดยชาวบ้านในท้องถิ่นเอง บางครอบครัวไม่มีห้องอาบน้ำที่บ้านและไปโรงอาบน้ำสาธารณะทุกวัน สำหรับชาวโอโนะงาวะ ออนเซ็นคือส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน
โอโนะงาวะอยู่ในเขตหิมะ ฤดูหนาวจะถูกปกคลุมด้วยหิมะหนา ในเขตหิมะ ความร้อนเป็นสิ่งล้ำค่ามาก คำสอนของอุเอสึงิ โยซัง “มตไตไน” (อย่าทิ้งขว้างสิ่งใด) ได้หยั่งรากที่นี่ ชาวโอโนะงาวะจึงใช้ออนเซ็นอย่างคุ้มค่าที่สุด ไม่ใช่แค่สำหรับอาบน้ำ พวกเขาดื่ม ใช้ทำอาหาร ใช้ให้ความอบอุ่น และใช้ของขวัญจากออนเซ็นในทุกด้านของชีวิต ก่อนที่คำว่า “SDGs” จะเกิดขึ้นนานมาแล้ว โอโนะงาวะได้ใช้ชีวิตอย่างยั่งยืนในเขตหิมะมาก่อน

| วิธีที่เราใช้ | ตัวอย่างในโอโนะงาวะ |
|---|---|
| อาบ | บ่ออาบน้ำของที่พักต่าง ๆ โรงอาบน้ำสาธารณะ “อามายุ” และ “ทากิยุ” ที่ชาวบ้านใช้ และบ่อแช่เท้าฟรี 3 แห่ง ทุกบ่อในเมืองเป็นน้ำไหลตรงจากแหล่งแบบ 100% ซึ่งหาได้ยากแม้ในญี่ปุ่น |
| ดื่ม | จุดดื่มน้ำพุร้อน 2 แห่ง น้ำมีสภาพเป็นกลางและเค็มเล็กน้อย |
| กิน | ไข่ออนเซ็นที่ต้มในบ่อน้ำร้อน มันจูออนเซ็น (ขนมนึ่ง) อุ่น ๆ ที่เข้ากับเมืองแห่งไอน้ำ “ถั่วงอกโอโนะงาวะ” และกุยช่าย “อาซัตสึกิ” ที่ปลูกด้วยความร้อนจากน้ำพุร้อน |
| ทำเกลือ | ในสมัยเอโดะ อุเอสึงิ โยซังทำเกลือจากน้ำพุร้อน |
| ให้ความอบอุ่น | เติมน้ำพุร้อนใส่กระเป๋าน้ำร้อน “ยุทัมโปะ” เพื่ออุ่นที่นอน ใช้เครื่องแลกเปลี่ยนความร้อนเปลี่ยนความร้อนของน้ำพุร้อนเป็นน้ำอุ่น แล้วใช้ฮีตปั๊มทำให้ร้อนขึ้นอีก เพื่อใช้ปรับอากาศและน้ำร้อน ระบบทำความร้อนใต้พื้นด้วยน้ำพุร้อนใต้ซาวน่า ซึ่งให้ความอบอุ่นโดยใช้พลังงานน้อย (โทฟุยะ เรียวกัง) |
| ละลายหิมะ | ใช้ความร้อนของน้ำพุร้อนละลายหิมะในฤดูหนาว |
| เฉลิมฉลอง | “เทศกาลหิ่งห้อย” ในฤดูร้อน “เทศกาลเปิดออนเซ็น” ในฤดูใบไม้ร่วง และ “หมู่บ้านคามาคุระ” (กระท่อมหิมะ) ในฤดูหนาว เทศกาลที่จัดโดยคนทั้งเมือง |
| เพลิดเพลิน | ซอฟต์ครีมท้องถิ่น 3 รสให้เลือกหลังอาบน้ำ แมวที่เดินไปมาในเมืองคือ “แมวชุมชน” ที่ทุกคนช่วยกันดูแลผ่าน “โครงการแมวแฮปปี้ออนเซ็นโอโนะงาวะ” |
| สร้างสรรค์ | วัฒนธรรมใหม่ เช่น ป๊อปคัลเจอร์ สินค้าของโอโนะงาวะโคมาจิ ตัวละคร “ออนเซ็นมุสึเมะ” ของออนเซ็นโอโนะงาวะ มาสคอตของเมือง แมว “เนียนโคมาจิ” |


เทศกาลก็เป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมออนเซ็นเช่นกัน เทศกาลของเมือง เช่น “เทศกาลหิ่งห้อย” ในฤดูร้อน “เทศกาลเปิดออนเซ็น” ในฤดูใบไม้ร่วง และ “หมู่บ้านคามาคุระ” ในฤดูหนาว จัดขึ้นโดยทุกคนในเมือง ปกป้องน้ำ ปกป้องเมือง และสนุกไปด้วยกัน นั่นคือวัฒนธรรมออนเซ็นของโอโนะงาวะ
“ยุโนะคุนิ ยามางาตะ”: สู่ข้อบัญญัติเพื่อปกป้องวัฒนธรรมออนเซ็น

ทุกวันนี้ การปกป้องวัฒนธรรมออนเซ็นไม่ใช่เรื่องง่าย ราคาวัสดุสูงขึ้น และผู้สืบทอดก็มีไม่เพียงพอ ในหลายพื้นที่ สมาคมออนเซ็นกำลังประสบปัญหาในการดูแลโรงอาบน้ำสาธารณะและสิ่งอำนวยความสะดวกอื่น ๆ
ด้วยเหตุนี้ ยามางาตะจึงมีแผนจะเสนอข้อบัญญัติเพื่อปกป้องวัฒนธรรมออนเซ็นในฐานะสมบัติของทุกคนในจังหวัด และเพื่อเติมพลังใหม่ให้กับท้องถิ่น ชื่อของข้อบัญญัตินี้คือ “ข้อบัญญัติส่งเสริมวัฒนธรรมออนเซ็นยุโนะคุนิ ยามางาตะ” (“ยุโนะคุนิ” แปลว่า “ดินแดนแห่งน้ำพุร้อน”) มีแผนจะเสนอต่อสภาจังหวัดในเดือนธันวาคม 2026 และกล่าวกันว่าไม่มีจังหวัดอื่นใดในญี่ปุ่นที่มีข้อบัญญัติเช่นนี้
ร่างข้อบัญญัติกำหนดให้วันที่ 22 กุมภาพันธ์ของทุกปีเป็น “วันยุโนะคุนิ ยามางาตะ” โดยมองเลข “2” เป็นเหมือนไอน้ำที่ลอยขึ้นจากน้ำร้อน
ยามางาตะกำลังร่วมมือกันทั้งจังหวัดเพื่อปกป้องวัฒนธรรมออนเซ็นที่ญี่ปุ่นอยากแบ่งปันให้โลกได้รู้จัก ออนเซ็นโอโนะงาวะเป็นส่วนเล็ก ๆ ส่วนหนึ่งในนั้น ขอเชิญคุณมาสัมผัสวัฒนธรรมออนเซ็นของยุโนะคุนิ ยามางาตะ